Το 2013, σε ένα κοινωνικό παντοπωλείο η Μελίνα Ταπραντζή ζήτησε να προσφέρει τρόφιμα και ρούχα. Το μόνο που είχαν να δώσουν εκείνη τη μέρα ήταν ξυραφάκια. Από εκείνη την εικόνα γεννήθηκε η Wise Greece. Ένας μηχανισμός που δεν σχεδιάζει από ένα γραφείο στην Αθήνα για ανθρώπους που ζουν αλλού, αλλά χτίζει γέφυρες εκεί όπου βρίσκονται οι μικροί Έλληνες παραγωγοί, σε τοπικές κοινωνίες που, όπως λέει η ίδια, μας μαθαίνουν να ακούμε. Οι στιγμές αμφιβολίας δεν έλειψαν ποτέ, απλώς, όταν βλέπεις αυτό που καταφέρνεις, αλλάζουν νόημα. Το 2020 η πρωτοβουλία της τιμήθηκε από τον ΟΗΕ και την Παγκόσμια Τράπεζα, ως μία από τις επτά κορυφαίες παγκοσμίως για τη βιώσιμη ανάπτυξη. Η Μελίνα Ταπραντζή, Πρόεδρος και ιδρύτρια της Wise Greece, μιλά στο The New Athenian για τη δύναμη του να είσαι εκεί, να ακούς και να βρίσκεις λύσεις μαζί με τους ανθρώπους.
Συνήθως ρωτούν πώς γεννήθηκε μια ιδέα. Εγώ θα ήθελα να πάμε ένα βήμα πιο πίσω. Ποια εικόνα, ποια συνάντηση ή ποιο «αυτό δεν γίνεται να συνεχιστεί έτσι» σας έκανε να σκεφτείτε ότι δεν αρκεί να το σχολιάζετε, αλλά πρέπει να το αλλάξετε;
Ήταν το 2013, σε μια εξαιρετικά δύσκολη περίοδο για τη χώρα. Είχα επισκεφθεί ένα κοινωνικό παντοπωλείο, για να προσφέρω κάποια τρόφιμα και ρούχα. Εκεί είδα ότι το μόνο που είχαν διαθέσιμο να δώσουν εκείνη την ημέρα στους ωφελούμενους ήταν ξυραφάκια!
Όταν ρώτησα γιατί, η απάντηση ήταν πολύ απλή: «Αυτή τη δωρεά έχουμε, αυτή θα δώσουμε». Αυτή η εικόνα με συγκλόνισε. Σκέφτηκα ότι δεν είναι δυνατόν, σε μια χώρα με τόσο πλούσια γη, τόσο ποιοτικά προϊόντα και τόσο ισχυρή διατροφική παράδοση, άνθρωποι να μην έχουν πρόσβαση ούτε στα απολύτως βασικά!
Ταυτόχρονα, υπήρχαν μικροί Έλληνες παραγωγοί με εξαιρετικά προϊόντα, οι οποίοι αγωνίζονταν να επιβιώσουν και να βρουν πρόσβαση στην αγορά. Έτσι γεννήθηκε η Wise Greece: όχι ως μία ακόμη αποσπασματική δωρεά, αλλά ως ένας μηχανισμός που θα παράγει αξία ξανά και ξανά. Ένας μηχανισμός που, από τη μία, βοηθά τους μικρούς παραγωγούς να προωθήσουν τα εξαιρετικά προϊόντα τους και, από την άλλη, με το κέρδος από την πώλησή τους αγοράζει τρόφιμα για εκείνους που τα έχουν ανάγκη.
Για μένα, εκείνη ήταν η στιγμή του «δεν μπορεί να συνεχιστεί έτσι». Και αντί να σταθώ μόνο σε αυτό που έλειπε, άρχισα να σκέφτομαι πώς θα μπορούσαμε να συνδέσουμε όσα ήδη είχαμε.
Κάθε επιτυχημένη ιστορία έχει ένα κεφάλαιο που δεν μπαίνει ποτέ στο βιογραφικό. Υπήρξε μια στιγμή στη διαδρομή της Wise Greece που αναρωτηθήκατε αν αξίζει να συνεχίσετε; Αν ναι, ποια ήταν και τι σας κράτησε;
Θα ήταν ψέμα να πω ότι, μέσα σε αυτά τα 13 χρόνια, δεν υπήρξαν στιγμές που θέλησα να τα παρατήσω. Άλλωστε, η Wise Greece γεννήθηκε και αναπτύχθηκε μέσα σε μια περίοδο κατά την οποία η χώρα πέρασε διαδοχικές κρίσεις: την οικονομική κρίση, την προσφυγική, την πανδημία, την ενεργειακή κρίση και πολλές ακόμη.
Όταν προσπαθείς να αντιμετωπίσεις μεγάλα κοινωνικά προβλήματα, είναι σχεδόν καθημερινό να συμβαίνει κάτι, μικρό ή μεγάλο, που σε κάνει να αισθάνεσαι πολύ λίγος απέναντι στην πραγματικότητα. Δεν υπήρξε, λοιπόν, μία μόνο στιγμή αμφιβολίας. Υπήρξαν πολλές.
Παράλληλα όμως, βρίσκουμε διαρκώς νέους λόγους για να συνεχίζουμε. Είναι η στιγμή που βλέπεις τα τρόφιμα να φτάνουν σε ανθρώπους που τα έχουν πραγματικά ανάγκη. Είναι τα θετικά σχόλια ανθρώπων που συμμετείχαν στα εκπαιδευτικά μας προγράμματα και απέκτησαν νέες δεξιότητες και ευκαιρίες, ιδιαίτερα σε απομακρυσμένες και αγροτικές περιοχές. Είναι ένας μικρός παραγωγός που καταφέρνει να κάνει το επόμενο βήμα. Είναι οι συνεργάτες και οι εθελοντές μας, που αισθάνονται ότι συμμετέχουν σε κάτι με ουσιαστικό σκοπό.
Όταν βλέπεις ότι αυτό που κάνεις μπορεί να αλλάξει, έστω και λίγο, τη ζωή ενός ανθρώπου, η κούραση και η αμφιβολία δεν εξαφανίζονται, αποκτούν όμως νόημα. Και τελικά, όλοι αυτοί οι άνθρωποι είναι που μας θυμίζουν γιατί ξεκινήσαμε και μας δίνουν τον λόγο να συνεχίζουμε.
Η Wise Greece γεννήθηκε στην Αθήνα, αλλά η καρδιά της χτυπά σε χωριά, νησιά και μικρές παραγωγικές κοινότητες. Πώς είναι να χτίζετε καθημερινά μια γέφυρα ανάμεσα σε μια πόλη που κινείται με ταχύτητα και σε τόπους που έχουν έναν εντελώς διαφορετικό ρυθμό; Τι έχει να μάθει η κάθε πλευρά από την άλλη;
Αυτή η γέφυρα βρίσκεται στον πυρήνα των προγραμμάτων που σχεδιάζουμε. Είτε πρόκειται για δράσεις εταιρικής κοινωνικής ευθύνης σε τοπικές κοινότητες είτε για προγράμματα ανάπτυξης δεξιοτήτων για ανέργους, ενδυνάμωσης των γυναικών στην περιφέρεια ή υποστήριξης φοιτητών και νέων στην επαγγελματική και επιχειρηματική τους πορεία, ακολουθούμε μία βασική αρχή: δεν σχεδιάζουμε από ένα γραφείο στην Αθήνα για ανθρώπους που ζουν αλλού.
Από την αρχή επιλέξαμε πολύ συνειδητά να βρισκόμαστε κοντά τους, με φυσική παρουσία. Ακούμε τους ανθρώπους και τους τοπικούς φορείς, προσπαθούμε να κατανοήσουμε τις πραγματικές ανάγκες κάθε τόπου και συνδιαμορφώνουμε μαζί τους τα προγράμματα. Δεν υποθέτουμε ότι γνωρίζουμε τι χρειάζεται μια κοινότητα μόνο και μόνο επειδή έχουμε την τεχνογνωσία να σχεδιάσουμε μια δράση.
Αυτό είναι που μετατρέπει ένα πρόγραμμα από μια απλή άσκηση τύπου “check the box” σε κάτι που μπορεί να προσφέρει πραγματική αξία και να αφήσει ένα ουσιαστικό αποτύπωμα.
Η Αθήνα και τα μεγάλα αστικά κέντρα μπορούν να προσφέρουν δίκτυα, εργαλεία, τεχνογνωσία και πρόσβαση σε ευκαιρίες. Οι τοπικές κοινωνίες, όμως, μας διδάσκουν να ακούμε καλύτερα, να μη βιαζόμαστε να προτείνουμε λύσεις και να κατανοούμε ότι κάθε τόπος έχει διαφορετικές ανάγκες, δυνατότητες και δυναμικές.
Για εμάς, λοιπόν, η γέφυρα δεν χτίζεται από μακριά. Χτίζεται όταν είσαι εκεί, όταν ακούς και όταν σχεδιάζεις μαζί με τους ανθρώπους, όχι απλώς για τους ανθρώπους.
Λέτε συχνά ότι η επιτυχία δεν μετριέται μόνο με οικονομικούς δείκτες. Αν αντί για αριθμούς έπρεπε να μας δείξετε μία μόνο στιγμή που συνοψίζει αυτή τη φιλοσοφία, ποια θα ήταν;
Υπάρχουν πολλές στιγμές που θα μπορούσα να μοιραστώ από όλη αυτή τη διαδρομή. Αν, όμως, έπρεπε να ξεχωρίσω μία, θα ήταν η ιδιαίτερα τιμητική αναγνώριση του έργου της Wise Greece από τα Ηνωμένα Έθνη και την Παγκόσμια Τράπεζα, το 2020. Η Wise Greece επιλέχθηκε ως μία από τις μόλις επτά πρωτοβουλίες παγκοσμίως που βραβεύτηκαν για τη συμβολή τους στην προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης.
Η αναγνώριση αυτή ήρθε μέσα στην πανδημία το 2020, σε ακόμη μία δύσκολη συγκυρία. Λόγω των περιορισμών, δεν καταφέραμε τελικά να ταξιδέψουμε στην Ουάσινγκτον για να παραλάβουμε το βραβείο. Παρόλα αυτά, η στιγμή κατά την οποία μάθαμε ότι το έργο μας είχε επιλεγεί είχε για εμάς τεράστια σημασία.
Όχι μόνο εξαιτίας του κύρους της βράβευσης, αλλά επειδή επιβεβαίωσε ότι ακόμη και μια μικρή πρωτοβουλία που ξεκίνησε από την Ελλάδα μπορεί να δημιουργήσει αντίκτυπο με διεθνή αναγνώριση. Ιδιαίτερα σε μια χώρα που δυστυχώς δεν θεωρείται πάντα πρωτοπόρος σε θέματα βιωσιμότητας και κοινωνικής καινοτομίας, αυτό ήταν ένα πολύ δυνατό μήνυμα: ότι δεν χρειάζεται να είσαι μεγάλος για να κάνεις κάτι σημαντικό. Χρειάζεται να είσαι συνεπής, να επιμένεις και να μπορείς να αποδεικνύεις ότι η προσπάθειά σου αλλάζει ουσιαστικά τη ζωή των ανθρώπων.
Πολλοί νέοι σήμερα θέλουν η δουλειά τους να έχει νόημα, αλλά φοβούνται ότι η πραγματικότητα θα τους αναγκάσει να συμβιβαστούν. Αν μιλούσατε σε έναν 25χρονο που θέλει να χτίσει κάτι με αξίες, χωρίς να αγνοεί την ανάγκη για οικονομική βιωσιμότητα, ποια συμβουλή θα του δίνατε;
Θα του έλεγα ότι σήμερα ο κοινωνικός και περιβαλλοντικός αντίκτυπος δεν αποτελεί πλέον πολυτέλεια. Είναι αναγκαίο συστατικό της επιτυχίας.
Βλέπουμε μεγάλες εταιρείες να επενδύουν σε προγράμματα κοινωνικής υπευθυνότητας, να εμπλέκουν ενεργά τους εργαζομένους τους και να εξετάζουν πολύ πιο σοβαρά το κοινωνικό και περιβαλλοντικό τους αποτύπωμα. Βλέπουμε κοινωνικές επιχειρήσεις που τοποθετούν τον αντίκτυπο στην καρδιά της επιχειρηματικής τους δραστηριότητας, αλλά και πολλές μικρότερες επιχειρήσεις και οργανώσεις που κάνουν εξαιρετικά πράγματα.
Επομένως, ένας νέος 25 ετών έχει σήμερα πολύ περισσότερες ευκαιρίες να δημιουργήσει κάτι που να είναι οικονομικά βιώσιμο και ταυτόχρονα να τον εκφράζει και να προσφέρει θετικό αντίκτυπο. Πολύ περισσότερες, σίγουρα, από όσες υπήρχαν πριν από 20 χρόνια στην Ελλάδα, όταν όλα αυτά συχνά θεωρούνταν πολυτέλεια ή κάτι που αφορούσε μόνο τους πολύ μεγάλους οργανισμούς και όσους διέθεταν σημαντικούς οικονομικούς πόρους.
Η συμβουλή μου θα ήταν να μη βλέπει τις αξίες και την οικονομική βιωσιμότητα ως δύο αντίθετες κατευθύνσεις. Η οικονομική βιωσιμότητα είναι αυτή που επιτρέπει σε μια καλή ιδέα να αντέξει στον χρόνο και να πολλαπλασιάσει τον αντίκτυπό της. Να ξεκινήσει, λοιπόν, από ένα πραγματικό πρόβλημα, να ακούσει προσεκτικά τους ανθρώπους που το βιώνουν και να αναζητήσει ένα μοντέλο που δημιουργεί αξία για όλους. Δεν χρειάζεται να επιλέξει ανάμεσα σε μια επιτυχημένη δουλειά και σε μια δουλειά με νόημα. Η πραγματική πρόκληση, αλλά και η μεγάλη ευκαιρία, είναι να δημιουργήσει κάτι που να συνδυάζει και τα δύο.
Η γέφυρα δεν χτίζεται από μακριά. Χτίζεται όταν είσαι εκεί, όταν ακούς και όταν σχεδιάζεις μαζί με τους ανθρώπους, όχι απλώς για τους ανθρώπους.
