Με 70 έργα που ο ίδιος ο Γιάννης Ψυχοπαίδης επέλεξε να κρατήσει στην ιδιωτική του συλλογή, η έκθεση «Τοπία της Μνήμης. Αυτά που κράτησα» παρακολουθεί την καλλιτεχνική του πορεία από το 1962 έως σήμερα μέσα από μια προσωπική αφήγηση.
Υπάρχει ένας διαφορετικός τρόπος να δει κανείς την πορεία ενός καλλιτέχνη ακολουθώντας τα έργα που ο ίδιος επέλεξε να κρατήσει. Αυτό ακριβώς βρίσκεται στο επίκεντρο της έκθεσης «Γιάννης Ψυχοπαίδης: Τοπία της Μνήμης. Αυτά που κράτησα», που παρουσιάζεται στο Μουσείο του Ιδρύματος Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή και ολοκληρώνεται στις 4 Οκτωβρίου.
Εβδομήντα έργα, από το 1962 έως σήμερα, συγκροτούν μια διαδρομή σε περισσότερες από έξι δεκαετίες δημιουργίας. Η έκθεση οργανώνεται σε 20 κεφάλαια, διαμορφωμένα σύμφωνα με τις αφηγήσεις και τις επεξηγήσεις του ίδιου του καλλιτέχνη, και ακολουθεί διαφορετικούς σταθμούς της δουλειάς του, από τα πρώτα χρόνια της καλλιτεχνικής του πορείας και την πολιτική και κοινωνική αναταραχή της δεκαετίας του 1960 έως τις μεταγενέστερες αναζητήσεις του γύρω από τη μνήμη, την Ιστορία, την αρχαιότητα και τη σύγχρονη πραγματικότητα.
Ανάμεσα στις ενότητες ξεχωρίζει το «Μάθημα Ανατομίας», που συνδέεται με το ενδιαφέρον του Ψυχοπαίδη για την ανατομία, ήδη από τα φοιτητικά του χρόνια. Το ανθρώπινο σώμα επανέρχεται και σε άλλα έργα της έκθεσης, όπως εκείνα όπου τα πρόσωπα φέρουν τραύματα που δεν είναι πάντα εμφανή, ενώ ακόμη και τα γυμνά μοντέλα αποδίδονται περισσότερο ως εύθραυστα, σχεδόν τραυματισμένα σώματα παρά ως ερωτικές μορφές.
Στη σειρά «Το γράμμα που δεν έφτασε», στοιχεία της καθημερινότητας και προσωπικές αναφορές συνυπάρχουν μέσα από τη χρήση ετερόκλητων υλικών. Λίγα χρόνια αργότερα, η εγκατάσταση του καλλιτέχνη στις Βρυξέλλες το 1986 ανοίγει έναν άλλο κύκλο. Η «Νύχτα στις Βρυξέλλες» εστιάζει στη σχέση του εσωτερικού και του εξωτερικού χώρου, στο προσωπικό δωμάτιο και στην πόλη που εμφανίζεται έξω από τα παράθυρα.
Η Ιστορία και η πολιτική επιστρέφουν με διαφορετικό τρόπο στον κύκλο έργων «Αναφορά στον Goya» του 1999. Εδώ, οι τραυματικές εικόνες του παρελθόντος συνδέονται με σύγχρονα γεγονότα, σε μια σαφή καταγγελία του πολέμου. Η αναφορά στον Goya λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα στην ιστορική μνήμη και στην επικαιρότητα, σε έναν κύκλο όπου η ζωγραφική αποκτά έντονα αντιπολεμικό χαρακτήρα.
Στην έκθεση έχει θέση και ο «Χρησμός», ένα από τα πλέον εμβληματικά έργα του Ψυχοπαίδη. Η σύνθετη, πολυεπίπεδη μορφή του αναπτύσσει μια ευρεία θεματική, που κινείται ανάμεσα στον αρχαίο και τον σύγχρονο πολιτισμό. Η συνομιλία με την κλασική αρχαιότητα συνεχίζεται και στα έργα που εμπνεύστηκε από τις μεγάλες πυρκαγιές του 2007 στην Αρχαία Ολυμπία, όπου η καταστροφή του φυσικού τοπίου συνδέεται με την εικόνα ενός πολιτισμού που παραμένει ζωντανός στη συλλογική μνήμη.
Αυτό που δίνει το πιο ουσιαστικό κλειδί για την ανάγνωση της έκθεσης είναι ο ίδιος ο τίτλος της, «Αυτά που κράτησα». Μια δήλωση που αφορά τα έργα τα οποία ο καλλιτέχνης θέλησε να παραμείνουν στην ιδιωτική του συλλογή, ανάμεσα στα πολλά που δημιούργησε σε περισσότερες από έξι δεκαετίες. Και είναι αυτή ακριβώς η προσωπική επιλογή που επιτρέπει να δούμε την καλλιτεχνική του διαδρομή από μια διαφορετική οπτική και μέσα από τα έργα στα οποία ο ίδιος θέλησε να δώσει μια ξεχωριστή θέση.
